Simon Fetet zo bet lakaet da brefed Departamant ar Pireneou-Atlantel d’ar 25 a viz Eost. Un departamant zo div lodenn ennañ : unan Euskarat hag unan Bearnad.
Abaoe ar 1añ a viz Genver 2017 ar 158 kumun eus Iparralde (lodenn norzh Bro-Euskal) zo en em strollet evit mont da ober kumuniezh tolpad-kêrioù Bro-Euskadi. An ensavadur politikel kentañ gant anv o bro e tiriad ar Republik Gall.
Kerkent ha degouezhet an Ao. Fetet en deus kaset un erbedadenn da di-kêr Itsasu . E gwirionez ton ar gemennadenn zo bet savet gant an aotrouniezh a zere d’ur Prefed gall pa fell dezhañ degas da soñj ez eo annezidi un tiriad dindan beli ar Frañs madelezhus sujidi feal d’ar galloud kreiz.
Un nebeud deizoù a-raok e oa bet lakaet war ur savadur zo d’an ti-kêr, ha da geodederien Itsasu neuze, ur murlivadur.
Un dremm dianv a weler gant luganioù e Euskareg. Txomin Olhagaray, bet perzh eus ar strollad armet Iparretarrak (IK er stumm berr , Re an Henternoz e Euskareg) eo a weler ouzh ar voger. Tro-dro da benn ar stourmer marvet e lenner « Lur huntan landatu dugu hitza, herri libre baten promesa” a pezh a dalvez « ar gaoz hadet war an douar-mañ, diougan ur vro dieub» e yezh ar vro.
D’ar 26 a viz Meurzh 1980 daou stourmer eus IK a varvas e-keit ma oant o klask plantañ ur vombezenn e karr-tan gwreg ar Prefed…Dominique « Txomin » Olhagaray ha Raymond « Ramuntxo » Arruiz a oa anv an daou stourmer yaouank. An hini kentañ a voe a orin eus Itsasu. Al livadur zo bet graet diwar intrudu ar gevredigezh Gooxoan war talbenn sal liesimplij ar gumun.
En e lizher e ra Simon Fetet anv eus al lid a oa bet un nebeud deizioù kent. Un nebeud perzhidi eus IK a vije bet gwelet en darvoudig. Goulenn a ra digant an ti-kêr diverkañ an oberenn. Embann a ra e ranker en ober evit ma « chomfe neutrel war an dachenn bolitikel evel m’eo dleet war ar savadurioù ofisiel hag an aveadurioù publik ». Kelaouet eo bet servijoù ar justis gall gant an Ao Prefed.
Evit poent e chom dilennidi Itsasu sonn en o botoù, setu o arguzenn : « ul lec’h koun an hini eo, evel lec’hioù all er barrez a denn d’an istor lec’hel » E Itsasu e oa bet lidet evit ar wezh kentañ an Aberri Eguna e hanternoz bro Euskal e 1963 gant ar strollad Enbata.
Iparretarrak zo bet oberiant etre 1973 ha 2003. N’eo ket bet divodet en un doare ofisiel. 6 deus izili IK zo marvet en emgann. Freskennoù all zo er vro da rentañ enor dezho. N’emaint ket avat war savadurioù ofisiel.
An aberztaleed (brogarourien) zo levezon ganto en o bro…Muioc’h eget gwezhall. Sioul meurbet eo ar vro a-fed doareoù stourm, abaoe m’eo bet dilezet an armou gant ETA e 2012.
Ar Prefed a oa e karg eus an departamant just a-raok na errufe an Ao Fetet en doa kaset e miz Even kêrioù Baiona ha Sara dirak al lezvarn kar o devoa anzavet en un divizadeg-kêr ez eo an Euskareg hag ar Gaskoneg Oksitan yezhoù eus an tiriad. Nulet eta an divizadegoù gant lezvarn melestradurel Pau.
Peadra zo d’en em c’houlenn ha n’emañ ar brefeted o c’hwezhañ war glaou-bev ur stourm en deus bet cheñchet stumm, ur stourm padus memes tra…
Hag en ur mod , marteze a-walc’h o deus bet adlakaet keuneud, hep gouzout dezhe, en oaled a zalc’h gant tan emskiant vroadel an euskariz en daou du deus ar Pirineoù.
